สถาปนิกผังเมือง

สถาปนิกผังเมือง

หน้าที่ของสถาปนิกผังเมืองก็คือ การออกแบบ การคุมภาพรวมของโครงการก่อสร้างใหญ่ๆ ในเมือง การประสานงานกับผู้คนรอบๆ พื้นที่พัฒนาโครงการ โดยเฉพาะโครงการที่ส่งผลต่อภาพรวมของเมือง เช่น ผังเมือง วิวของเมือง ฯลฯ โดยจะคุมทั้งหมดตั้งแต่ การออกแบบอาคาร การออกแบบพื้นที่สาธารณะ การออกแบบระบบทางเดิน เพื่อเพิ่มมูลค่า (สังคมและเศรษฐกิจ) แก่พื้นที่บริเวณนั้นให้มากที่สุด

หรือถ้าเป็นสถาปนิกผังเมืองที่ทำงานอยู่กับหน่วยงานรัฐก็จะมีเป้าหมายในการออกแบบและสร้างเมืองที่เหมาะสมกับผู้อยู่อาศัย มีความสุขกับชุมชนที่อยู่

หน้าที่ของสถาปนิกผังเมืองก็คือ การออกแบบ การคุมภาพรวมของโครงการก่อสร้างใหญ่ๆ ในเมือง การประสานงานกับผู้คนรอบๆ พื้นที่พัฒนาโครงการ โดยเฉพาะโครงการที่ส่งผลต่อภาพรวมของเมือง เช่น ผังเมือง วิวของเมือง ฯลฯ โดยจะคุมทั้งหมดตั้งแต่ การออกแบบอาคาร การออกแบบพื้นที่สาธารณะ การออกแบบระบบทางเดิน เพื่อเพิ่มมูลค่า (สังคมและเศรษฐกิจ) แก่พื้นที่บริเวณนั้นให้มากที่สุด

ถ้าทำงานในตำแหน่งเริ่มต้นสภาพการทำงานก็จะเป็นการลงพื้นที่และออกแบบ แต่ถ้าอยู่ในตำแหน่งที่สูงขึ้นก็จะลงพื้นที่น้อยลงแต่ต้องบริหารจัดการโครงการมากขึ้น

ยกตัวอย่างขั้นตอนการทำงานของอาชีพสถาปนิกผังเมือง เช่น

  1. เริ่มต้นจากการกำหนดภาพอนาคต (เชิงกายภาพ – รูปแบบตึก, การจัดวางพื้นที่ ฯลฯ) ที่สอดคล้องกับสภาวะแวดล้อม เป้าหมาย หรือนโยบายของชุมชนนั้นๆ 
  2. ต้องรวบรวมข้อมูลของพื้นที่เพื่อนำมาวิเคราะห์และมองดูว่าพื้นที่ที่เราจะเข้าไปทำโครงการนั้นมีศักยภาพเพียงพอที่จะทำให้เราไปถึงภาพของโครงการที่เราตั้งเป้าหมายไว้หรือไม่ โดยข้อมูลที่เราต้องเก็บรวบรวมมาวิเคราะห์จะเป็นข้อมูลจากทุกมิติตั้งแต่ข้อมูลประชากร ข้อมูลกายภาพ ไปจนถึงข้อมูลทางด้านวัฒนธรรม
  3. ทำการวางแผนขั้นตอนการดำเนินงานจากข้อมูลที่เราได้รับมาเปรียบเทียบกับเป้าหมายที่เราต้องการไปให้ถึงภายใต้ระยะเวลาที่เรามี (gap analysis) 

ความท้าทายสำคัญของการทำงานในอาชีพนี้ คือ การออกแบบโครงการให้ตอบโจทย์กับผู้คนจำนวนมาก ซึ่งแต่ละคนก็จะมีมุมมองและความต้องการของตนเอง อีกทั้งยังต้องออกแบบให้โครงการตอบโจทย์ทั้งในเรื่องของความยั่งยืนของชุมชนและการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมด้วย ทำให้ในแต่ละโครงการมีหลายโจทย์หลายด้านที่เราต้องออกแบบให้ตอบโจทย์เหล่านี้ให้ได้

 

สถานที่ทำงานของสถาปนิกผังเมืองมีทั้งในหน่วยงานรัฐ เช่น สำนักงานโยธาธิการและการผังเมืองของจังหวัด เป็นต้น และในบริษัทเอกชนซึ่งจะเป็นบริษัทที่ทำการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ต่างๆ

ช่วงเวลาทำงานของอาชีพสถาปนิกผังเมืองก็จะเป็นปกติเหมือนกับอาชีพอื่นๆ ทั่วไปที่ทำงานในหน่วยงานรัฐหรือบริษัทเอกชน คือ ทำงานวันละ 8 ชั่วโมง (อาจจะ 08.30 – 16.30 น. หรือ 09.00 – 17.00 น.)

แต่ถ้าทำงานในบริษัทเอกชนก็อาจจะต้งมีการทำงานในช่วงวันเสาร์ อาทิตย์ ในบางครั้ง เพื่อลงพื้นที่ประสานงานกับคนที่อยู่รอบๆ พื้นที่โครงการพัฒนา

 

นิสัยของคนที่น่าจะเหมาะกับการประกอบอาชีพนี้น่าจะต้องสามารถทำงานร่วมกับคนได้ เพราะเราต้องสื่อสารและร่วมงานกับผู้คนหลากหลายตำแหน่ง หลากหลายอาชีพ กว่าที่จะทำให้แต่ละโครงการสำเร็จ

ส่วนความรู้ที่จำเป็น อันดับแรกก็ต้องรู้เรื่องของการวางผังและการออกแบบเชิงกายภาพ ซึ่งเป็นพื้นฐานของทุกสถาปนิก นอกจากนี้ก็จะต้องมีทักษะเรื่องการรวบรวมเพื่อให้เราสามารถรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่างๆ ตั้งแต่ผู้คนไปจนถึงหนังสือและอินเทอเน็ตและทักษะในการวิเคราะห์ข้อมูลที่เราได้รวบรวมมา

ความรู้และทักษะอื่นๆ ของผู้ประกอบอาชีพนี้ ถ้าเรามีความรู้รอบตัวสูงก็จะมีประโยชน์กับงานเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากงานออกแบบเมืองหรือพื้นที่มันจะเกี่ยวข้องกับไลฟสไตล์ของคนและไลฟสไตล์ของคนคือทุกเรื่อง

ความรู้และทักษะสำคัญที่ต้องมีอีกอย่างหนึ่งก็คือ ทักษะการบริหารจัดการ ต้องมีทักษะในการมองสิ่งต่างๆ เป็นลำดับขั้นตอนได้

เครื่องมืออื่นๆ ที่จำเป็นต้องใช้ ก็จะมีเครื่องมือพื้นฐานตั้งแต่ปากกาและสมุดจด คอมพิวเตอร์ส่วนตัว ไปจนถึงเครื่องเมือเฉพาะทาง เช่น โปรแกรม GIS (Geographic information system), โปรแกรมด้านการออกแบบอื่นๆ

 

คุณค่าที่อาชีพนี้มอบให้กับตัวผู้ประกอบอาชีพเป็นเรื่องของความภาคภูมิใจที่ผลงานการออกแบบของเราจะยังคงปรากฎอยู่บนแผนที่ ปรากฎอยู่กลางเมืองไปตลอดในระยะเวลาช่วง 50 ปี หรือ 100 ปี หรือมากกว่านั้น และยิ่งถ้าผลงานการออกแบบของเรามันตอบโจทย์ของคนหมู่มากในชุมชน มีประโยชน์ทั้งในเรื่องสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาทางเศรษฐกิจก็ยิ่งเป็นความภาคภูมิใจของเรามากขึ้นไปอีก

ระดับเงินเดือนและผลตอบแทนของอาชีพสถาปนิกผังเมืองจะเท่าๆ กับวิชาชีพสถาปนิกโดยทั่วไป ถึงแม้ว่าจะเป็นสาขาที่คนเพิ่งจะรู้จักกันแพร่หลาย

 

เส้นทางในอาชีพสถาปนิกผังเมือง จะเริ่มต้นจากการเป็นสถาปนิกผังเมืองในระดับ junior ซึ่งทำหน้าที่ลงมือและสร้างโปรเจคให้เป็นไปตามแผน จากนั้นก็จะเติบโตขึ้นไปเป็นระดับ senior ที่จะทำหน้าที่ออกแบบโปรเจค บริหารโปรเจคนั้นๆ

ถ้าเป็นการทำงานในหน่วยงานภาครัฐเส้นทางของอาชีพสถาปนิกผังเมืองก็จะเติบโตขึ้นมาเป็นผู้ที่มีบทบาทด้านนโยบายการพัฒนาพื้นที่ในชุมชนนั้นๆ

อาชีพข้างเคียงผู้ที่เรียนจบสถาปนิกผังเมืองสามารถผันตัวไปในหลายสาขามากๆ เช่น สายงานโฆษณา, สายงานการตลาด เพราะสายงานเหล่านี้ใช้ทักษะเรื่องการเรียนรู้คนและออกแบบเพื่อให้ตอบโจทย์ความต้องการของคนเหมือนๆ กับที่สถาปนิกผังเมืองมี นอกจากนี้ยังมีสายงานอีเว้นท์ เนื่องจากใช้ทักษะการออกแบบและสื่อสาร

แต่ถ้าเปรียบเทียบกับอาชีพอื่นๆ อาขีพนี้ก็อาจจะมีสิ่งที่ต้องแลกมาก็คือ เรื่องของเวลาการทำงานของอาชีพนี้ที่ค่อนข้างจะยาวนานกว่า (ทำงานกลางคืน ฯลฯ)

 

 

*ข้อมูลจากการสัมภาษณ์ พี่ต้นแบบอาชีพ ในกิจกรรม OPENWORLD ปี พ.ศ. 2558

สื่อการเรียนการสอนสำหรับคุณครู: สถาปนิกผังเมือง