การเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง (Transformative Learning) ในห้องแนะแนว

เพราะว่าเป้าหมายของการจัดกิจกรรมแนะแนวไม่ว่าจะกำหนดโดยหลักสูตรแกนกลางการศึกษา พ.ศ. 2551 หรือกำหนดโดยตัวของครูผู้ทำหน้าที่แนะแนวแต่ละคนต่างก็ต้องการที่จะช่วยให้นักเรียนเกิดการพัฒนาทางความคิด พฤติกรรม ให้สามารถกำหนดเป้าหมาย วางแผนชีวิต ปรับตัวเองให้เข้ากับสังคมได้อย่างเหมาะสม ซึ่งล้วนเป็นทักษะในการเรียนรู้และดำเนินชีวิตขั้นสูง (ตามแนวคิดของ Bloom’s Taxanomy) ที่เราในฐานะผู้อำนวยการเรียนรู้จะไม่สามารถพานักเรียนของเราไปให้ถึงได้เลยหากใช้แค่วิธีการท่องให้จำ เขียนให้จด บอกให้รู้ หากแต่ต้องใช้การจัดการเรียนรู้ที่นักเรียนต้องได้มีประสบการณ์ตรง ให้กระทบความรู้สึก เกิดเป็นความรู้ใหม่ที่ต่อยอดมาจากความสนใจหรือประสบการณ์เดิมของแต่ละคน หรือก็คือวิธีการเรียนรู้ตามแนวคิด Transformative Learning นั่นเอง

เป้าหมายของกิจกรรมแนะแนวเปรียบเทียบกับทักษะในการเรียนรู้ของมนุษย์ตามแนวคิดของ Bloom’s Taxanomy

ถ้าอย่างนั้นแล้วเราจะสามารถเปลี่ยนแปลงห้องแนะแนวของเราให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลงได้อย่างไร เรามีอยู่ 3 สิ่งที่สามารถทำได้เลยเพื่อเปลี่ยนห้องแนะแนวของเราให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ตามแนวคิดนี้ นั่นคือ

  1. สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เกิดขึ้นในห้องเรียน พื้นที่ปลอดภัยก็คือ พื้นที่ที่นักเรียนแต่ละคนจะรู้สึกดีที่จะอยู่ร่วมกัน รู้สึกได้รับการยอมรับในการเป็นตัวตนของแต่ละคน มีความเสมอภาคในการแสดงความคิดเห็น โดยที่เราสามารถสร้างให้เกิดขึ้นมาในห้องเรียนได้ด้วยการฟังด้วยใจ มีการปฏิบัติต่อกันอย่างไม่ตัดสิน ยอมรับในความแตกต่างหลากหลายทั้งทางความคิดและตัวตน  สามารถแลกเปลี่ยนความคิดได้อย่างอิสระเสรี ซึ่งจะต้องมีการปฏิบัติให้เห็นผ่านการจัดการเรียนรู้ตลอดเวลา เพื่อให้ตัวผู้นำกระบวนการ (ครู) และกิจกรรมที่นักเรียนได้ทำ ได้เห็น เป็นตัวอย่างให้นักเรียนได้เข้าใจ ยอมรับและปฏิบัติตามจนกลายเป็นวัฒนธรรมของห้องเรียนนั้นในที่สุด

  2. การให้ความสำคัญกับประสบการณ์ นั่นคือ การสร้างการเรียนรู้นเรื่องต่างๆ ผ่านกิจกรรมที่ได้ลงมือทำ ได้เห็นจริง สถานที่จริง คนจริงๆ ฯลฯ (ที่ไม่ใช่แค่ตัวหนังสือในหนังสือ)  นอกจากนี้ยังรวมไปถึงการให้ความสำคัญกับประสบการณ์เก่าที่นักเรียนแต่ละคนสะสมมาก่อนที่จะมาเรียนรู้ร่วมกัน สามารถทำได้ด้วยการเปิดให้มีการพูดคุยหรือเชือมโยงสิ่งที่ได้เรียนรู้ใหม่กับประสบการณ์เก่าของแต่ละคนให้มากขึ้น

  3. การเปิดพื้นที่ให้มีการพูดคุยกันมากขึ้น สร้างห้องเรียนให้มีการพูดคุย แลกเปลี่ยน แสดงความคิดเห็นระหว่างนักเรียนให้มากขึ้น มีการโยนคำถามที่กระตุ้นความคิดที่แตกต่าง อย่างน้อยด้วยการสร้างวงพูดคุยเพื่อนำเข้าสู่กิจกรรม และวงพูดคุยเพื่อถอดบทเรียนภายหลังจากที่ได้ทำกิจกรรมไปแล้ว

อย่างไรก็ตามการสร้างห้องแนะแนวให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลงนี้ ต้องใช้พลังที่สำคัญจากผู้จัดกระบวนการเรียนรู้ 5 อย่าง นั่นคือ การเปิดใจยอมรับ ความใส่ใจ ความทุ่มเท ความอดทน และการให้เวลา จึงจะสามารถค่อยๆ เปลี่ยนห้องเรียนแนะแนวของตนเองให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงได้